İşte bu noktada, CFO Hizmeti (CFO as a Service) devreye girer ve girişimlerin ayakta kalabilmelerini ve sürdürülebilir büyüme hedeflerine ulaşmalarını sağlar. CFO, size sadece nakit akışı yönetimini değil, aynı zamanda değerleme çalışmalarını, değer-seyrelme (dilution) arasında denge kurarak kontrollü pay bölüşümünü, fonlama (fundraising) süreçlerinin doğru yönetilmesini, yatırımcı
ve girişimci arasında köprü görevini, tarafların finansal haklarının adil dağılımını sağlamak gibi startuplar için kritik öneme sahip konularda danışmanlık ve mentorluk yapar. Ayrıca,
derinlemesine finans bilgisi ile sürecin her aşamasındaki finansal konulara daha ustalıkla yaklaşır. Böylece, sürekli bir CFO bulundurmaktansa dış kaynak kullanarak (outsource) süreci daha maliyet etkin (cost effective) yönetebilmeye de olanak sağlar.

CFO Hizmetleri (CFO as a Service) neleri içermelidir?

Finansal raporlama

Girişiminizin finansal durumunu detaylı bir şekilde raporlamalıdır. Bu raporlar, gelir tablosu, bilanço gibi temel finansal tablolar ötesinde nakit akış tabloları, fon kaynak kullanım tabloları, iş planı modelleri ve değer tespit raporları gibi diğer finansal belgeleri de içermelidir. Finansal raporlar, işletmenizin finansal sağlığını analiz etmeye ve stratejik kararlar almaya yardımcı olur. Ayrıca, yatırımcılar ve diğer paydaşlarla şeffaf bir iletişim kurmak için kritik öneme sahiptir.

Projeksiyonlar ve bütçeleme

Girişimin gelecekteki finansal projeksiyonlarını ve bütçesini modellemeli ve dinamik bir şekilde takip etmelidir. Bu süreçte, senaryo analizleri, durum analizi ve simülasyonlar yaparak gelecekteki farklı koşullarda işletmenizin
nasıl performans göstereceği konusunda öngörülerde bulunmalıdır. Bu analizler, girişimlerin iş planını optimize etmelerine ve kaynaklarını verimli bir şekilde yönetmesine yardımcı olacaktır.

Pivot hazırlığı

Bir işletme için, başarılı bir gelecek planlaması, mevcut bütçe ve projeksiyonlara dayanır. Ancak, iş dünyasında beklenmedik durumlar olabilir ve planlar beklenmedik şekilde değişebilir. Bu noktada, ‘pivot’ yapma hazırlığı önem kazanır. Bir pivot, işletmenin stratejisini, ürününü, pazarını veya diğer unsurlarını yeniden düşünme ve değiştirme sürecidir. Alternatif bir ‘B planı’ oluşturmak anlamına gelir. B Planı, mevcut stratejilerin işe yaramadığı veya beklenen sonuçları vermediği durumlarda uygulanacak alternatif bir yol haritasıdır. B Planı oluştururken, mevcut bütçe ve projeksiyonlar göz önünde bulundurulur ve olası senaryolar dikkate alınır. Bu senaryolar, pazar talebindeki değişiklikler, rekabetin artması, ekonomik dalgalanmalar veya diğer dış faktörler gibi çeşitli etkenlere dayanabilir.

Sermaye artırımları (Fundraising)

Girişimin sermaye artırımlarını, örneğin girişim sermayesi turları gibi süreçleri yürütmelidir. Bu hizmet, yatırımcılarla görüşmeler, değerleme analizleri, finansal projeksiyonlar ve yatırım sunumlarının hazırlanması gibi adımları içerir. Amaç, girişimin büyümesini desteklemek için gerekli olan sermayeyi en uygun koşullarla sağlamaktır.

Değerleme ve durum tespit (Due diligence) çalışmaları

Girişimin değer tespit çalışmalarını yapmalı ve durum tespit (due diligence) süreçlerini yönetmelidir. Değerleme çalışmaları, girişimin değerini belirleme ve yatırımcılarla yapılan müzakerelerde güçlü bir konum elde etmeye yardımcı olur. Due diligence süreci, potansiyel yatırımcılar veya satın alıcılar için şirketin mali durumunu ve operasyonel risklerini inceleyerek doğru bir değerleme yapmalarına olanak tanır.

Performans Değerleme Metriklerini (KPIs) tanımlama ve izleme

Müşteri Edinme Maliyeti (CAC), Yakma Oranı (Burn Rate), Yakıt Tutarı (Runway), Müşteri Hayat Boyu Değeri (CLV) gibi kritik performans göstergelerini tanımlamalı ve izlemelidir. Bu metrikler, girişimin finansal performansını ve operasyonel verimliliğini ölçer. Ayrıca, bu göstergeler, iş stratejinizi ayarlamanıza ve kaynaklarınızı optimize etmenize yardımcı olur.

Yönetim kurulu için raporlar ve sunumlar

Yönetim kuruluna yönelik raporlar ve sunumlar hazırlanmalıdır. Bu belgeler, şirketin finansal durumu, performans metrikleri ve stratejik öneriler hakkında kapsamlı bilgi sağlar. Yönetim kurulu toplantılarında, CFO hizmetleri, şirketin finansal durumu ve projeksiyonları hakkında net ve anlaşılır bir şekilde bilgi sunarak stratejik karar alma süreçlerine katkıda bulunmalıdır.

Sahiplik yapısının (capitalization table) yönetimi

Girişiminizin sahiplik yapısını (Cap Table) yönetmelidir. Cap Table, şirketin hissedarlarının kimler olduğunu, her birinin sahip olduğu hisse sayısını ve bu hisselerin şirketin toplam sermayesi içindeki yüzdesel dağılımını gösterir. Bu tablo, sermaye artırımları sırasında mevcut sahiplik yapısının nasıl değişeceğini planlamak ve yatırımcı ilişkilerini yönetmek için kritik öneme sahiptir.
Sonuç olarak, startuplar için tam zamanlı bir CFO pozisyonu maliyetli olabileceğinden, CFO as a Service modeli, ihtiyaç duydukları finansal uzmanlığı esnek ve uygun maliyetli bir şekilde sunması açısından oldukça uygun bir yaklaşımdır. Bu model, işletmelerin finansal yönetim ihtiyaçlarını karşılamak için ideal bir çözüm sunar. Startuplar, CFOaaS ile finansal raporlama,
bütçeleme, sermaye artırımları, performans değerleme metrikleri ve diğer finansal süreçlerde ihtiyaç duydukları desteği alabilirler. Bu sayede, finansal belirsizliklerle başa çıkmak ve işlerini sürdürülebilir bir şekilde büyütmek için gerekli uzmanlık ve ustalığı sağlayabilirler.

Startup’larda Finansal Yönetim – Yenilikçi Bir Çözüm: “CFO As A Service (CFOASAS)” Konsepti yazısı ilk önce Sinem Derindere üzerinde ortaya çıktı.

“Uzmanlaşma, bir mesleğe adanmışlığı ifade eder ve tutkuyla birleştiğinde müthiş bir mutluluğu da beraberinde getirir.” Sinem Derindere

Meslek seçecek gençlere finans mesleğinin çok yönlü dünyasından bahsetmek istiyorum. Ufak bir anekdot ile başlayalım. İki ayakkabı üreticisi piyasa araştırması yapmak için Afrika’ya giderler. Biri kimsenin ayakkabı giymediğini görünce “Afrika’da kimse ayakkabı giymiyor burada satış yapamam” derken, diğeri “burada müthiş bir Pazar var kimse ayakkabı giymiyor, herkese satış yapabilirim” der. Hayata bakış açısının önemini çok güzel anlatan bir anekdot bu bence!…

Finans alanına da bu gözle baktığımızda unutmayın her şirketin ve her bireyin bunu kendi yapar ya da profesyonel destek alır ama her şekilde finansa ve finansal yönetime ihtiyacı var. Artan rekabet ortamında firmaların sürdürülebilirliklerinin daha zor olması, halka açılmaların hızlanması, finansal yatırım araçlarının çeşitliliğinin artması ve finansal piyasaların çok daha fazla küreselleşmesi ile birlikte finans mesleği çok daha önemli hale geldi. Bu nedenle gençlere bir çok fırsatlar doğuracak bir meslek alanı.

FİNANS VE FİNANS UZMANLIĞI NEDİR?

Finansın kelime anlamı para’dır aslında. Ama biz finansçılar buna biraz daha havalı olarak “fon” deriz. Ayrıca kurumsal finans alanında buna çalışma sermayesi de denir.  Finansal yönetim; fon yönetimi, finansman ve yatırım kararları, risk yönetimi ve varlık yönetimi gibi konularla ilgilenen bir disiplindir. Finans yöneticileri ve danışmanlar, bireylerin, şirketlerin ve hükümetlerin kaynaklarını etkin bir şekilde kullanarak finansal ve yatırım kararları almalarını sağlar.

Finans alanında verilen hizmetler üst şemsiyede bireysel ve kurumsal finans olarak ele alınabilir. Bunların kendi içinde alt başlıkları vardır. Bireyler için kişisel finans; yatırım danışmanlığı, fon yönetimi, tasarruf, emeklilik planlaması gibi konuları içerirken; kurumsal finans şirketlerin finansal yönetimi, finansal analizi ve risk yönetimi gibi konuları içerip, kaynakları etkili bir şekilde kullanarak değer artışı sağlamayı amaçlar. Bu nedenle kritik bir disiplindir. Günümüz rekabetçi ortamında uzmanlaşmış iyi bir finansçıya ihtiyaç olduğunu, her meslek de olduğu gibi finans alanında da sizden en yüksek fayda beklendiği unutulmaması gerekir.  Bu nedenle finans mesleğinde de bir alanda uzman seviyesine gelmek önemlidir.

Uzmanlık, belirli bir konu, beceri veya alan hakkında derinlemesine bilgi ve deneyime sahip olma durumunu ifade eder. Özellikle hayatta yolunu kaybetmişlerin yaşam koçu olduğu günümüz dünyasında derinlemesine öğrenmeye en çok ihtiyaç duyduğumuz dönemlerden geçtiğimizi unutmamalıyız. Bana göre uzmanlaşma, bir mesleğe adanmışlığı ifade eder ve tutkuyla birleştiğinde müthiş bir mutluluğu da beraberinde getirir. Ancak uzmanlaşma süreci, disiplin, kararlılık, sürekli öğrenme ve deneyim gerektirir. Bu nedenle uzmanlaşma sürecinde eğitimlere katılmalı ve alanınızda deneyim kazanmak için fırsatlar kollamalısınız. Ayrıca nasıl her insanda olması gereken genel insani nitelikler varsa bir meslekte de olması gereken genel mesleki nitelikler vardır ve bunlar finans uzmanlarının da geliştirmeleri gereken alanlardır. Bunlar analitik düşünme, planlama, etkili iletişim, veri analizi ve kodlama becerileri olarak sayılabilir.

SPESİFİK FİNANS UZMANLIK ALANLARI NELERDİR?

Finans mesleğinde uzmanlık kazanılabilecek çeşitli alt alanlar vardır. Farklı uzmanlık alanlarını kurumsal ve kişisel finans başlıkları altında toplayabiliriz.

Şekil 1. Finans Mesleğinde Farklı Uzmanlık Alanları

KURUMSAL FİNANS UZMANLIK ALANLARI

• Şirket Değerleme ve Due Dilligence Çalışmaları: Şirket birleşme, devralma, satma, halka arz gibi konularda şirket değer tespit çalışmalarını içerir.
• Startup/Erken aşama girişimlerinin değerlemesi: Risk sermayedarları ile girişimciler arasında köprü görevi görerek girişim değeri tespit etme çalışmalarını içerir.
• Marka Değerleme: Soyut bir kavram olan bir şirketin veya kuruluşun sahip olduğu markanın gerçek değerini belirlemek için yapılan çalışmaları içerir.
• Gayrimenkul ve konut değerleme: Gayrimenkullerin gerçek değer tespit çalışmalarını yürütürler. Özellikle Türkiye’de emlak ve inşaat sektörünün öneminin arttığı günümüzde önemli bir meslek haline gelmiştir.
• Kredi Derecelendirme: Kredi derecelendirme, bir şirketin veya finansal aracın kredi riskini yani geri ödenmeme riskini değerlendiren ve bu riski belirli bir derecelendirme sistemiyle sınıflandıran bir süreci içeren bir uzmanlık alanıdır.
• Kurumsal Yönetim Derecelendirme: Bir şirketin kurumsal yönetim uygulamalarını değerlendiren bir süreçtir. Kurumsal yönetim derecelendirme, şirketin yönetim yapısı, yönetim kurulu yapısı, hissedar hakları, şeffaflık, adillik, hesap verme ve sürdürülebilirlik gibi faktörleri analiz ederek şirketin kurumsal yönetim derecesini belirler. Özellikle halka açık şirketler için bu çalışmalar yürütülür.
• Araştırma Uzmanı: Ekonomik ve mali araştırmaların yapılması iç ve dış piyasalardaki gelişimlerin izlenerek olası etkilerinin değerlendirilmesi, yatırımlara doğru yön verilebilmesine yardımcı olacak bilgilerin hazırlanması temel ve teknik analiz gibi yöntemlerin kullanılması ve yorumlanması gibi faaliyetleri yürüten personeldir.
• Yatırımcı İlişkileri Bölümü Yöneticisi: Halka açık şirketlerin belirli periyotlarda Bülten, Faaliyet Raporu, Sunum, vb belgelerini hazırlamak; yatırımcılarla her türlü iletişimi tesis etmek ve güçlendirmek Yatırımcı ilişkileri Bölümü yöneticisinin iş tanımı olarak verilebilir.
• Fon Yöneticisi: Yatırım fonlarını yöneten uzmanlardır
• Borsa Üye Temsilcisi: Çalışmalarını yatırımcıları için yürüten kişidir. Borsadaki hisse senetlerinin alım satımı, ilerleyişleri ve beklentilerine dair yatırımcısını uyaran temsilci, temelde kâr elde ettirmeyi hedefler. Bu anlamda yatırımcı adına alım satım yapabilme yetkisine sahiptir
• Risk Yönetimi: Finansal piyasalarda karşılaşılabilecek riskler karşısında korunma stratejileri geliştirerek riskleri yönetmeyi içerir. Türev piyasalarda aktif olarak rol alır.
• Finansal Danışmanlıklar ve Kurumsal Finansman Uzmanı: Birleşme ve satın alma süreçleri, halka arz danışmanlıkları, finansal planlama ve stratejik finansal yönetim danışmanlığı. Kurumsal finansman uzmanı: yetkili kuruluşlarda sermaye piyasası araçlarının hakla arz edilmesi, değer tespit raporunun hazırlanması, izahnamelerin ihraç belgesi gibi belgelerin hazırlanması, halka arz süreci gibi huşuların yönetilmesinden sorumlu personel.

KİŞİSEL FİNANS UZMANLIK ALANLARI

Portföy yönetimi ve yatırım danışmanlığı gibi konularda uzmanlaşmayı içerir.

• Yatırım Danışmanlığı: Yetkili sermaye piyasaları kuruluşlarında müşterilere sermaye piyasası araçları ile bunları ihraç eden ortaklık ve kuruluşlar hakkında ve benzeri konularda yönlendirici nitelikte yorum ve yatırım tavsiyelerinde bulunan personeli ifade eder. Tabi ki yatırım danışmanlığı kurumsal anlamda da verilebilir.
• Bireysel Portföy Yöneticiliği: Yine yetkili Sermaye Piyasası kuruluşlarında vekil sıfatıyla müşterilerin mali durumuna risk-getiri tercihlerine ve yatırım süresine uygun portföylerin oluşturulması ve yönetilmesinden sorumlu personeldir.

Ayrıca finans uzmanları kendi uzmanlık alanlarında kendi girişimlerini de kurabilir.

• Finansal Teknoloji (Fintech): Finansal teknoloji şirketlerinde, yenilikçi finansal ürün ve hizmetler geliştirme, dijital ödemeler, online bankacılık, kripto para birimleri gibi alanlarda uzmanlığı içerir.

Finans mesleğinde belirli uzmanlık alanları olarak sayılabilir ve finans mesleğini seçecek gençlerin tercih ettikleri alanlarda kendilerine yatırım yapmaları ve asgari kritlerleri (sınav ve lisans vb) sağlamaları gerekmektedir.  Çeşitli sınavlara girmeli ve gerekli lisansları edinmelidir.

FİNANS UZMANLARI NERELERDE ÇALIŞABİLİR?

Finans mesleğinin çeşitli alanlarında uzmanlık kazanan gençlerin çalışabilecekleri kurumları şu şekilde sıralayabiliriz; Bankalar, Aracı Kurumlar, Sermaye Piyasası Kurulu, Merkez Bankası, Borsa İstanbul, Portföy Yönetim Şirketleri, Sermaye Piyasası Lisanslama Kuruluşu, Bağımsız Denetim Şirketlerinin kurumsal finans departmanları, kredi derecelendirme kuruluşları, şirketlerin finans departmanları, halka açık anonim ortaklıklar vb. Çalışılabilecek para ve sermaye piyasası kurumları Şekil 2 ve Şekil 3’de detaylanmıştır.

Şekil 2. Para Piyasası Kurumları

Şekil 3. Sermaye Piyasası Kurumları

Ayrıca hep söylediğim bir söz iyi bir finansçı iyi muhasebe bilmeli iyi bir muhasebeci de iyi finans bilmelidir. Muhasebe alanında da bağımsız denetim, iç denetim, vergi uzmanlığı, YMM, tam tasdik gibi farklı uzmanlık alanları mevcuttur. Buradaki detay uzmanlık alanlarına da bir sonraki yazımda yer verelim.

Finans yolculuğunuzun çok keyifli geçmesi dileklerimle…

Finans Mesleğinde Uzmanlık Alanları: Bireysel Finanstan Kurumsal Finansa yazısı ilk önce Sinem Derindere üzerinde ortaya çıktı.

Şirket değerleme çalışması sadece bir fiyat tespit etmek için yapılmıyor. Çünkü bu süreç, şirketin tüm varlıklarını, tüm faaliyetlerini ve tüm iş yapış şekillerini barındıran bir süreç. Aynı işi ve aynı ciroyu yapan iki firmanın değerleri arasında ciddi farklılıklar olabiliyor. Bu tamamen o firmanın kendine has özelliklerinden ve iş yapış şekillerinden kaynaklanıyor. Bu nedenle şirket değerleme çalışmaları ve buna ilişkin kurgulanan finansal modellemenin şirketle ilgili tüm parametreleri içermesi gerekiyor ve bu da şirketin stratejik kararlarına yön verir.

Şirket Değerlemeye İhtiyaç Duyulan Alanlar         

Şirketlerin değerlemeye ihtiyaç duyulmasının onlarca sebebi bulunmaktadır. Şirketin tamamen ya da kısmen satılması, halka arzlar ve şirket birleşmeleri şirket değerleme çalışmalarının yürütüldüğü bazı temel alanları oluşturmaktadır. 10-15 yıl öncesine gittiğimizde Türkiye’de şirket sahiplerinin şirketlerini satma ya da yeni bir şirket alma gibi bir eğilimleri çok fazla yoktu. Ancak gerek küreselleşme gerek finansal piyasaların artık daha gelişmiş hale gelmesiyle son yıllarda şirket birleşme ve satın alma işlemleri çok daha fazla öne çıkan konular haline geldi. Ayrıca özellikle teknolojik gelişmelere bağlı olarak start-up’ların (yeni nesil girişim) sayısında ciddi bir artış eğilimi var. Ve kendi faaliyet konusuna çok uzak olsa da bu tip start-up’ları fonlayan yatırımcılar bulunmakta. Start-up ekosistemi devasa ölçüde gelişti. Tüm bu trend gerek şirket sahiplerini gerek yatırımcıları gerekse finansman şirketlerini doğru değer tespiti konusunda arayışa yöneltti. Ve girişimciler artık özellikle teknolojiye dayanan şirketlerini kuruyor, geliştiriyor ve kısmen veya tamamen satıp ciddi kazançlar elde edebiliyor.

Şirket Değerlemeye İhtiyaç Duyulan Alanlar Özetle;

* Şirket birleşme ve satın almaları,

* Şirketlerin Halka arzlarında da artış eğilimi söz konusu bu şirketlerin değer çalışmalarını gerekli kılmakta,

* Ortaklık yapısının değişmesi (ortakların bir kısmının ayrılması, yeni ortak alımı, pay devirleri),

* Kredi alma sırasında hisselerin teminat verilmesi, finansman kuruluşları tarafından hisse değer tespiti talep edilmesi,

* Yine finansman kuruluşları açısından kredibilite analizlerine destek veri olarak talep edilebilmesi,

* Şirketlerin iflas ve tasfiye sürecinde değer tespiti,

* Şirket performansının tespit edilmesi (benzer şirketlerle kıyaslama),

* Hukuki ve ticari davalara destek anlamında (miras paylaşımı, ortaklar arasında anlaşmazlıklar, ortaklıktan çıkma ve fesih davalarında)

* Son dönemde çok fazla olmasa da özelleştirmelerde şirket değer tespiti yapılmaktadır

* Değer odaklı stratejik finansal yönetim: Aslında tüm bu tek dönem ihtiyaçların yanında şirket yönetiminin performanslarını sürekli takip etmeleri ve değerlerini arttıracak stratejiler geliştirebilmeleri adına değerleme ve finansal modelleme çalışmaları şirket yönetimi ve sahiplerinden talep edilebiliyor. Değere dayalı yönetim anlayışını benimseyen şirketler için bu önemli bir ihtiyaç oluyor.

**İkon’lar Flaticon.com’dan alınmıştır.

Şirket Değerleme Nedir ve Şirket Değerlemeye Ne Zaman İhtiyaç Duyulur? Due Diligence Çalışmaları yazısı ilk önce Sinem Derindere üzerinde ortaya çıktı.

Start-up kavramı Türkçemize tekno girişimcilik, inovatif girişimcilik ve yeni nesil girişimcilik olarak girse de bu kavramlar tam karşılık gelemediği için orijinal şekilde “start-up” terimi daha çok kullanılmaktadır. Start-up şirketleri hızlı büyüme potansiyeli olan, bu nedenle de büyük kitlelerden fon bulma kapasitesi olan yeni bir iş fikri ya da iş modeli olarak tanımlanabilir. Son 10-15 yıl içinde teknolojiye dayalı start-up’larda büyük artışlara ve bu şirketlerin başlangıç aşamasından milyar dolarlık özel şirketlere dönüşümüne tanık olduk. Uber, Xiaomi, Airbnb bunların güzel örneklerinden. Bu teknolojik Start-up’ların dünyayı değiştirdiğini bile savunabilirim. KPMG Venture Impulse 2021 Raporuna göre Küresel Risk Sermayesi yatırımları 2015 ile 2020 arasında %13,5 bileşik yıllık büyüme oranıyla artarak son birkaç yılda önemli ölçüde artmıştır. Start-up’lar 2021 yılı ikinci çeyreğinde 157 milyar dolar seviyelerinde küresel risk sermayesi yatırımı aldı. 2021’de toplamda neredeyse ikiye katlanarak 671 milyar dolarlık bir rekor kırmıştır (Venture Impulse Q4 2021). Ancak Ukrayna’daki savaş, yüksek enflasyon oranları, hızla yükselen faiz oranları, yükselen enerji fiyatları, yaklaşan küresel durgunluk tehdidi ve diğer makroekonomik faktörler küresel girişim sermayesi pazarında bir yavaşlamaya sebep oldu. Bu nedenle fon kaynaklarını erişim daha da önemli hale geldi. Gerçek anlamda değerli olan Startup’lara yatırım arayışı arttı. Bu da değerlemenin önemini arttırdı. Start-up değerlemesi bir girişim şirketinin değerinin belirlenmesidir ve yatırımcılar (melek yatırımcılar, risk sermayedarları vb) için önemli bir ölçüttür. Çünkü bu değer, yatırımları karşılığında şirkette hangi oranda hisse sahibi olacaklarını belirlemelerine baz teşkil eder. Bilindiği gibi Start-uplar bir fikirle başlar. Mevcut bir ürün veya hizmeti iyileştirmek veya yenilemek, pazardaki bir sorunu çözmek için bir fikir! Ancak başarı yalnızca fikrin harika olmasına bağlı değildir. Doğru zamanlama, doğru iş modelleri, teknoloji kullanımı, yönetimin gücü, liderlik, takımın psikolojisi, yeterli finansman ve tabii ki şans Start-up’ların başarılı olması için gerekli önemli faktörlerdir. Start-up’ların iş fikirlerini hayata geçirmeleri ve başarılı olabilmeleri için finansman kaynağı oldukça önemlidir. Start-up’ların borçlanma kapasiteleri çok yüksek olmadığı için genellikle risk sermayesi şirketlerinden (Venture Capital) yatırım almaktadır. Bu aşamada girişimciler ile risk sermayedarları şirket değeri konusunda aralarında anlaşmaları gerekmektedir. Bu durum Start-up’ların değerinin doğru bir şekilde belirlenmesi gerekliliğini ve ihtiyacını ortaya çıkarmaktadır. Ancak Start-up değerleme teknik ve pratik zorlukları olan karmaşık bir süreçtir. Yeni pazar dinamiklerini ve trendlerini anlamak, birçok niteliksek faktörü analiz etmek, tarihsel veri eksikliğine rağmen şirket kurucularıyla makul ve tutarlı finansal projeksiyonlar yapmak ve yeterli pazar karşılaştırma ölçütleri bulmak gerekmektedir.  Bu nedenle, bu konudaki değerleme uzmanlığı giderek daha önemli bir alan haline gelmiştir.

START-UP DEĞERLEMESİNDE ALTERNATİF YAKLAŞIMLAR

Start-up’ların kendine has özelliklerinden ve zorluklardan dolayı geleneksel değerleme yöntemleri (indirgnemiş nakit akımı (DCF) analizi, piyasa çarpanları, net varlık değeri vb.) yanında alternatif değerleme yöntemleri de girişimcilik ekosisteminde kullanılmaktadır.

1. Risk Sermayesi Yöntemi (Venture Capital Method): Risk sermayesi şirketleri saf finansal yatırımcılar olup, bir Start-up girişimine temelde yatırım yapmalarının sebebi o şirkette sürekli kalmak değil, gelecekte bir noktada yatırımdan çıkarak bir getiri elde etmektir. Bu nedenlerle Start-up girişimine yatırım kararlarında çıkış değerinin büyük önemi bulunmaktadır. Risk sermayesi yöntemi Start-up’ların yatırım öncesi ve yatırım sonrası değerlemesi üzerine odaklanmaktadır. Bu yöntemde değerleme yapılırken yatırımdan çıkış kararına bağlı olarak belirli bir zaman aralığı için (genellikle 2 ila 7 yıl arasında) nakit akımları tahmin edilmektedir. Buradan bir çok varsayıma bağlı olarak yatırımın çıkış değeri hesaplanmaktadır.
2. Scorecard Yöntemi: Scorecard Yöntemi nicel bir değerlendirmeden ziyade niteliksel bir değerlendirme yöntemidir. Bu yöntemde bir Start-up’ın değerini bulmak için aynı sektörde başka risk sermayedarları tarafından fonlanmış diğer girişimlerin ortalaması ile değerlenecek şirketin birtakım kriterleri dikkate alınarak karşılaştırma yapılmaktadır. Çeşitli puanlar kullanılarak yönetimin gücü, pazar büyüklüğü, ürün, rekabet gücü, satış kanalları gibi nitel faktörler belirli bir skor puanına dönüştürülür ve bu skora bağlı olarak Start-up değeri bulunur.
3. First Chicago Yöntemi: First Chicago değerleme yöntemi, İndirgenmiş Nakit Akımı (DCF) yönteminin bir uzantısı gibi düşünülebilir. İyimser, gerçekçi ve kötümser olmak üzere üç farklı senaryo kullanarak değer tespit edilir. Her senaryoya bir olasılık atanır ve şirket değeri her üç senaryonun olasılık ağırlıklı ortalamasından elde edilir.
4. Berkus Yöntemi: Berkus Değerleme yönteminde doğru iş fikri, çalışan prototipin olması, yönetim ekibinin kalitesi, stratejik ilişkiler ve ürün sunumu/satışlar olmak üzere 5 temel kritere her biri kendi içinde değerlendirilerek karşılık gelen bir parasal tutar yazılmakta ve bu kriterlerin toplam parasal değeri şirket değerini vermektedir. Her bir kritere verilen tutar 500bin doları, toplam verilen tutar ise 2.5 milyon doları geçemez. Ancak her ülkenin ve her sektörün kendi dinamikleri olduğu için farklılaşan ülke ve sektörlerde parasal tutarlarda ayarlamalar yapılmalıdır. Değerleme yapılan ilgili ekosistemde geçerli olan tutarlar üzerinden değerleme yapılması gerekmektedir.
5. Risk Faktörleri Toplamı Yöntemi: 12 farklı kritere bir skor atayan ve atanan skorlara bağlı olarak bir tutar verilen bir yöntemdir. Scorecard yöntemi ile Berkus yönteminin karmasından oluşan daha kapsamlı bir değerleme tekniğidir. Yönetim, girişim, siyasi sistem, üretim, satış/pazarlama, fon/sermaye, rekabet, teknoloji, hukuki durum, uluslararası konum, itibar ve yatırımdan çıkış yapabilme kriterlerinin tüm yönleriyle ele alınarak tek tek değerlendirilip kriterlerin taşıdığı risklere bağlı olarak bir değere ulaşılmaktadır.

START-UP’LARDA BAŞARISIZLIK ORANLARI

Ancak elimizde geleneksel ve alternatif birçok yöntem olmasına rağmen Start-up’ların yüksek oranda başarısızlıkları mevcut ekosistemde doğru değerlemeye ciddi bir ihtiyaç olduğunu gözler önüne sermektedir. Nitekim Start-up Genome Raporlarına göre Start-up’ların %90’ı başarısız olmaktadır.

10 Start-up’tan 9’u başarısız Şekil 2. Tüm Start-up’larda başarızlık oranı

Bu şekil Flaticon.com’dan alınan görseller kullanılarak tasarlanmıştır.

Değerlemeyi değerlerin şişirildiği tamamen matematiksel modeller olarak göremeyiz. Başarılı bir değerlemede sayıları mantıklı ve gerçekçi şekilde birbirine bağlayan bir mantık silsilesi olması gerekir. Bir işletmeye değer biçmek, o işi fiyatlandırmaktan çok farklıdır ve bu fark, uygulamada genellikle kolay değildir. İşin sanat kısmı da tam buradadır.

Startup Değerleme: Belirsizliği ve Öznel Faktörleri Objektif bir Değere Dönüştürme Sanatı yazısı ilk önce Sinem Derindere üzerinde ortaya çıktı.